Terugblik op de oecumenische viering van ‘Aankondiging van de Heer’

Terugblik op de oecumenische viering van ‘Aankondiging van de Heer’, Annunciatie en aanbevelingen aan de Raad van Kerken in Nederland

Op diverse plaatsen is de Annunciatie, het feest van de Aankondiging van de Heer dit jaar in
oecumenisch verband gevierd: Amsterdam, Nijmegen, Breukelen, Schoonhoven, Vleuten,
Gouda, Schiedam en Aalsum, bij Dokkum. Het Oecumenisch Forum voor Katholiciteit (OFK)
dat dit experiment heeft georganiseerd, blikt in dit verslag terug op deze viering om vast te
stellen wat is bereikt en doet aan het eind drie aanbevelingen aan de Raad van Kerken in
Nederland in het zicht op een mogelijk vervolg.

Bekendmaking en inzicht vergroten van de betekenis van Annunciatie
Een extra stimulans in het jaar van ‘500 jaar Reformatie’ was het gegeven dat Luther dit
feest ‘eins der fürnehmsten Feste’ noemde. Ons streven is geweest om inzichtelijk te maken
dat Annunciatie meer is dan een Maria-feest. Annunciatie is een gedenkdag waarop de lof
van God om het heil dat Hij in Christus gebracht heeft centraal staat. We hoopten hierdoor
het draagvlak voor de viering van dit feest in kerken en religieuze gemeenschappen te
vergroten. Het is bijzonder dat het ons als OFK gelukt is om steun te verwerven van de Raad
van Kerken in Nederland en van de redactie van De Eerste Dag om in dit blad
bijbelexegetisch en liturgisch materiaal voor het vieren van Annunciatie te kunnen
aanbieden. Dat het feest niet is opgenomen in het oecumenisch directorium van de Raad
van Kerken, bleek gelukkig geen bezwaar te zijn. Dankzij de medewerking van de redactie
van de websites www.oecumene.nl, www.de-eerste-dag.nl en onze eigen website
www.forumkatholiciteit.nl is er in brede kring aandacht geweest voor het initiatief van de
OFK om in oecumenisch verband dit feest op meerdere plaatsen in Nederland te vieren.

De reacties
Gevraagd naar hun reactie hebben alle deelnemende groepen de moeite genomen om een
formulier in te vullen dat door de werkgroep was opgesteld. De reacties die we ontvingen
waren overwegend positief. Omdat het feest niet op een zondag viel kon het goed
gezamenlijk gevierd worden, of wel op de dag zelf ofwel op de avond ervoor.
Vrucht van de oecumenische dialoog is de overeenstemming onder christenen van
verschillende kerken en religieuze gemeenschappen Maria te zien als beeld van de kerk en
als beeld van het geloofsvertrouwen. Rooms-katholieke, oudkatholieke, anglicaanse en
lutherse tradities beschouwen en vieren wereldwijd de gedenkdagen van Maria als
Christusfeesten. Hierin blijkt een basis te liggen voor de acceptatie van dit feest, ook voor die
geloofsgemeenschappen waarin Maria weerstand kan oproepen. Op één locatie bleek
tijdens een gesprek na de viering van Annunciatie voor sommigen alleen de naam Maria al
rooms te klinken. Behalve het christuskarakter als basis voor een bredere acceptatie van
deze feesten, vormt het vieren ervan ook een mooie aanleiding om zich meer te gaan
verdiepen in Maria. Want dat blijkt hard nodig.
Daarnaast blijkt het voor vrijwel alle kerkelijke tradities lastig om een hoogfeest als dat van
Annunciatie daadwerkelijk te gaan vieren in de Veertigdagentijd. Soms betreft het een
praktisch probleem, bijvoorbeeld wanneer het feest van de Annunciatie op Goede Vrijdag valt (vorig jaar) of op Palmzondag (volgend jaar). Dan wordt het verplaatst naar de 9e dag
van Pasen, de dag na Beloken Pasen. Maar veel vaker betreft het een gevoelsmatig
probleem omdat men het vieren van een feest in de Veertigdagentijd niet kan rijmen met
het sobere karakter van deze tijd van de Vasten. Met name voor protestanten blijkt dit een
oefening te zijn in flexibiliteit.

Nadere doordenking
Aan de hand van de reacties op het in oecumenisch verband vieren van Annunciatie heeft de
werkgroep drie zaken gesignaleerd die een nadere doordenking nodig hebben:
1. De verbinding van Maria met de kerk
2. Het thema feesten in de vasten
3. In oecumenisch verband vieren van feestdagen met een vaste datum op een
doordeweekse dag
Aan deze drie punten wil het OFK aandacht gaan geven.
Aanbevelingen aan de Raad van Kerken
De positieve ervaring van de groepen die in het land in oecumenisch verband Annunciatie
hebben gevierd, heeft het OFK ervan overtuigd dat een viering van Annunciatie wenselijk is.
Het OFK ziet in dit initiatief een reële mogelijkheid voor de Raad van Kerken in Nederland om
de oecumene te bevorderen op plaatselijk vlak. Het OFK roept daarom de Raad van Kerken
op om het feest van Annunciatie op te nemen op de gezamenlijke liturgische kalender van
de kerken en om deze feestdag aan te bevelen om te vieren in oecumenisch verband.
In het vooruitzicht van een jaarlijks viering van Annunciatie, waarvan de eerstvolgende al in
2018, doet het OFK een aantal aanbevelingen aan de Raad van Kerken in Nederland:
1. Gezien de goede ervaringen die zijn opgedaan bij het experiment van de viering van
Aankondiging van de Heer, Annunciatie, in oecumenisch verband, verdient het
aanbeveling om Aankondiging van de Heer, Annunciatie, effectief op te nemen op de
liturgische kalender van de kerken. Zodoende wordt dit feest geplaatst in de
oecumenisch lees- of dienstroosters van de kerken op 25 maart en kan het worden
gevierd op de dag of vooravond van deze datum. Het betreft een traditioneel
christelijk feest dat bijbels gefundeerd is.
2. Gezien de schaarse kennis omtrent de rol van Maria en de weerstand die haar naam
alleen al kan oproepen, verdient het aanbeveling om de kerken in de oecumene in de
volle breedte te betrekken bij het vieren van deze feestdag door te wijzen op de
verbinding van Maria met de Heer en met de kerk. De tekst uit de heilige Schrift ‘Van
nu aan zullen alle geslachten mij zalig prijzen’ (Lucas 1, 48) kan dienen als uitnodiging
en inspiratie om zoveel mogelijk kerken en denominaties bij de viering van dit feest
te betrekken.
3. De herwaardering en viering van een christelijk feest op de liturgische kalender
betreft niet alleen Annunciatie. Ook andere Christus-feesten, zoals bijvoorbeeld de
Opdracht van de Heer in de Tempel, Presentatie, op de dag of vooravond van 2
februari, hebben hetzelfde lot ondergaan, in die zin dat zij in de aandacht zijn
weggezakt of nauwelijks nog worden gevierd. Het verdient aanbeveling om deze
‘Feestdagen met een vaste datum’ net als Annunciatie te beschouwen als een kans
voor de oecumene om in gezamenlijk verband te vieren, op één plaats, met
gebruikmaking van wat de kerkelijke tradities ons aanbieden, zonder dat deze
samenkomst de eucharistieviering op zondagmorgen in de afzonderlijke kerken in de
weg zit. Gevoeligheden rondom Maria of de heiligen in het algemeen hoeven de
herwaardering niet in de weg te staan zo lang Maria en de heiligen in het algemeen
worden bezien in de ruimere context van Schrift en Traditie. We citeren met
instemming kardinaal Walter Kasper die in zijn laatste boekje over Maarten Luther
‘het vieren van een gemeenschappelijk Christusfeest’ het beste oecumenische idee
voor het jaar 2017 vond. Het zou ‘de oecumenische katholiciteit heel dicht bij de
mensen en in het centrum van de wereld brengen’.

Met deze aanbevelingen hoopt het Oecumenisch Forum voor Katholiciteit een aanzet te
hebben gegeven in de richting van het vaker en vreugdevol vieren van wat we als christenen
in de oecumene gemeenschappelijk hebben: ons katholieke erfgoed.

Namens het Oecumenisch Forum voor Katholiciteit
Werkgroep Annunciatie:

Henk Gols
Hans Kronenburg
Idelette Otten
Henk Schoon
Andries Stam
Hans Uytenbogaardt
Vleuten, 20 juni 2017

Share